ابو القاسم سلطانى
197
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Code - 2491 شاهتره هندى Fumaria indica ( Hausskn . ) Pugsley گياهى است كوچك علفى ، يك ساله ، ساقه افراشته و يا منشعب از قاعده از خانواده Fumariaceae برگها متناوب ، با بريدگىهاى زياد و منقسم به تقسيمات كوچك و باريك تا به عرض يك ميليمتر . گل آذين خوشهاى در هر خوشه 20 - 15 گل به رنگ صورتى مايل به ارغوانى و در طول ساقه قرار دارد . هر گل داراى 2 كاسبرگ و 4 گلبرگ مىباشد . ميوه كوچك به قطر 5 / 2 ميليمتر است . گياه در ايران ، افغانستان ، هند ، جنوب غربى پاكستان ، منطقه كراچى ، مغولستان ، انگليس و امريكا رويش دارد . در ايران در كرمان ، خراسان ، اوزبيكو ، دماوند و آب سرد بطور وحشى مىرويد . خواص درمانى : مدر ، مشهى ، خلطآور و معرق و موارد مصرف درمانى آن مانند F . parviflora Lam است . رجوع شود به كد 2493 . اين گياه كه يكى از گونههاى وحشى امريكا مىباشد بوميان امريكا براى آن اثر قدرت درمانى بيشتر از گونه افبسينال ( كد 2492 ) را قائل مىباشند . Code - 2492 شاهترج Fumaria officinalis L . گياهى است علفى ، يك ساله به ارتفاع 70 - 20 سانتيمتر ، ساقه كوتاه ، زاويهدار به وضعيت تقريبا خوابيده بر روى زمين ، شاخهها متعدد ، شكننده ، برگها به درازاى 50 - 15 سانتيمتر ، منقسم به تقسيمات عميق ، باريك و فراوان ، به رنگ سبز خاكسترى ، غبارآلود ، بدون كرك ، گل كوچك ، لولهاى ، از اواسط بهار تا پائيز مجتمع به صورت خوشه ، به رنگ صورتى يا قرمز با خالهاى ارغوانى ظاهر مىشود . كاسبرگ كوچكتر از گلبرگ ، دمگل راست ، ميوه كوچك ، فندقه ، به رنگ خاكسترى مايل به سبز ، بالاى ميوه پهنتر و محتوى يك دانه است . ريشه دراز و سفيدرنگ مىباشد . گياه بومى اروپا ، افريقا و در اراضى مرطوب و زمينهاى تازه شخمزده شده ، باغهاى آسيا ، شمال امريكا و استراليا ، نپال هند رويش دارد ولى در ايران وجود ندارد . تاريخچه : نام جنس از لاتين Fumusterre به معنى " دود زمين " گرفته شده است كه به مناسبت رنگ خاكسترى گياه و بوى آن است . يونانىهاى قديم عقيده داشتند كه گياه بدون كاشتن دانه از بخارات زمين مىرويد و در اين كار شياطين دخالت دارند و از آن براى درمان ماليخوليا استفاده مىكردهاند . پلينى آن را براى حفظ ديد چشم تجويز مىكرده است . ديوسكوريد ذيل Kapnos كه به " قفنص " معرب شده است مىنويسد : گياهى است كه در مزارع جو مىرويد و به گشنيز شباهت دارد ولى برگ گشنيز به سپيدى و برگ اين به